Αέναη δημοκρατία

Αέναη δημοκρατία….

 

του

Αθανασίου Θεοδωράκη,

πολιτικού επιστήμονα

www.neopolitevma.gr

 

Η γνωστή θέση του γερμανού φιλοσόφου Γιούργκεν Χάμπερμας περί «συνταγματικού πατριωτισμού» άνοιξε καινούργια πεδία σκέψης και πολιτικής δράσης τόσο σε εθνικό, όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Προϋποθέτει όχι απλά την ύπαρξη αξιόπιστου πολιτικού συστήματος βασισμένου στην διάκριση και την ισορροπία των εξουσιών, αλλά και την πρόβλεψη ενός ουσιαστικού ρόλου για τον πολίτη και την ισορροπία των εξουσιών.

Σε σχέση με τη δικαιοσύνη, ειδικότερα στα πλαίσια της συζήτησης για την αλλαγή του Συντάγματος, θα ήθελα να επισημάνω τις προτάσεις του γάλλου καθηγητή Dominique Rousseau. Στο βιβλίο του «Radicaliser la démocratie. Propositions pour une refondation », éd. Seuil, 2015, ο γάλλος διανοητής καταλήγει σε ενδιαφέρουσες προτάσεις όπως είναι η κατάργηση του Υπουργείου Δικαιοσύνης και του Συμβουλίου της Επικρατείας στη Γαλλία και η αναμόρφωση του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Η εμβέλεια όμως αυτής της ανάλυσης ξεπερνά το γαλλικό πολιτικό σύστημα και αφορά τα θέματα της ευρωπαϊκής πολιτικής ζωής, αφού αναδεικνύει κυρίως τον νέο ρόλο της δημόσιας σφαίρας όπου ο πολίτης μπορεί να δράσει αυτοπροσώπως, να προτείνει, να συμμετέχει στη διαμόρφωση του νόμου, να παρεμβαίνει στη βάση συστηματικών επιδιώξεων. Θα πείτε εύλογα, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει και σήμερα; Οχι ακριβώς, η έννοια της «συνεχούς δημοκρατίας» που προτείνει, καταδεικνύει τις ανεπάρκειες  του συστήματος της αντιπροσώπευσης και ακυρώνει την νεκρή θλιβερή ζώνη που βιώνουμε ως πολίτες ανάμεσα σε δύο εκλογές: έχει σταθερότητα, διάρκεια, είναι φορέας δράσης, έχει χαρακτήρα αειφορίας, δημιουργεί πλαίσιο αυτενέργειας των πολιτών.

Συνεχής, αέναη δημοκρατία; Ναι, χωρίς επιφύλαξη.Την αντιλαμβάνομαι περισσότερο ως βιώσιμη δημοκρατία, πέρα από την άμεση δημοκρατία.  Ο πολίτης, ο απλός άνθρωπος, ο καθένας μας τελικά, η κοινωνία ολόκληρη σε νέο ρόλο. Ρόλο δημιουργικό, επαναπροσδιορισμού των σχέσεων, ανάδειξης νέων θεσμών συμμετοχής, αντιπροσώπευσης και ελέγχου, επανάκτησης της αρχικής και αναφαίρετης πολιτικής εντολής, θέσμισης μιας νέας σχέσης του πολίτη με την εξουσία. Με την πολιτική εξουσία βεβαίως, αλλά και μεταξύ μας. Με ειλικρίνεια, αποφασιστικότητα, αξιοποίηση των ίδιων των βιωμάτων μας. Δεν βγάζει πουθενά και δεν αντέχεται άλλο το σημερινό πολιτικό αδιέξοδο. Επιστροφή λοιπόν στα βασικά, στον άνθρωπο, στον πολίτη. Ο ψηφοφόρος δεν αρκεί, ο πολίτης ως εγγυητής της πολιτικής ισότητας, όπως τον όρισε η ελληνική πολιτική φιλοσοφία πρέπει να είναι διαρκώς παρών. Σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Με το μόνο όπλο που μας έμεινε, την πολιτική δράση, τον διάλογο, την δημοκρατία.

Η συζήτηση περί της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης πρέπει να εμπλουτισθεί με απόψεις και ιδέες που αφομοιώνουν αυτές τις νέες αντιλήψεις και ενδυναμώνουν την ιδέα της ριζικής αλλαγής του Συντάγματος με ουσιαστική λαϊκή συμμετοχή. Για μια δικαιοσύνη ανεξάρτητη, για μια κοινωνία ενεργό και υπεύθυνη. Χωρίς Συντακτικό Δημοψήφισμα, χωρίς ένα νέο Σύνταγμα που θα προκύψει από την άμεση συμμετοχή των πολιτών δεν υπάρχει διέξοδος, γιατί δεν υπάρχει ουσιαστική δέσμευση πολιτικής επανεκκίνησης της πολιτικής ζωής. Κι αυτό δεν είναι θέμα μιας κυβέρνησης ή βουλευτικών εκλογών: είναι θέμα βαθύτατα πολιτικό, υπαρξιακό, αφορά το αίτημα για μια νέα Πολιτεία, στην ουσία ένα νέο Πολίτευμα.

Υπάρχουν βεβαίως πολλές επιφυλάξεις, ερωτηματικά και υποθέσεις. Κυριαρχεί ο φόβος των αλλαγών, οι επίσημοι εκπρόσωποι δεν επιθυμούν συνταγματικές αλλαγές, τα κόμματα υπολογίζουν τα δικά τους οφέλη, τα έχουμε ζήσει πολλές φορές αυτά, αλλά η βαθιά κρίση που βιώνει η χώρα είναι ευκαιρία για ριζική αλλαγή σε όλα τα θέματα: θεσμοί, νοοτροπίες, πρακτικές.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν από το ίδιο το Σύνταγμα.